Rebyu ng “Desaparesidos” (2007) ni Lualhati Bautista inilathala ng Cacho Publishing House, at “Gerilya” (2009) ni Norman Wilwayco
Maraming mga tula, awit, kuwento at maging mga pelikula, pero mukhang bihira talaga ang nobelang pumapaksa sa NPA at sa rebolusyon.
Ang natatandaan ko lang ay ang nobelang Gera ni Ruth Firmeza. Bagamat MAINSTREAM ang pangalan ng naglimbag ng nobela, bigla na lang itong sumulpot at nabasa ng mga intelektuwal sa mga unibersidad. Pero hindi naman talaga lumaganap ang Gera sa totoong mainstream, o sa mga istante ng mga bukstor o aklatan. Isinulat din ito ni Firmeza hindi bilang isang manunulat o nobelista kundi bilang kadre at mandirigma na bahagi pa mismo ng Bagong Hukbong Bayan o NPA at habang nagsusulong pa ng armadong pakikibaka.
Napakayaman ng paksa kaya’t kayraming nalikom na akda’t testimonyal, talambuhay at reportahe mula sa rebolusyon — kathang-isip man ang mga ito o aktuwal na dokumentasyon. Lalo’t aksesibol na ang mga ito sa internet, i-Google lang o hanapin sa YouTube ay santambak na mga resulta mula sa iba’t ibang rehiyon ng Pilipinas ang makukuha ng sinumang nais mang-usisa. Pero sa loob ng 40 taon, minsanan lang talaga kung lumitaw ang mga nobelang Pilipino na tumatalakay sa digmang bayan sa kanayunan. Kunsabagay, sa panahong ito, parang hindi lang naman ang pagpaksa sa rebolusyon ang salat. Kung hindi natin bibilangin ang nagkalat na mga tipong “valentine romances” na nobela/novelette/paketbuk, kung tutuusin ay may kasalatan din mismo sa bilang o bolyum ng mga naililimbag ng “seryosong” nobela sa wikang Pilipino sa kasalukuyan.
Kaya pambihira para sa akin na masumpungan kamakailan ang hindi lang isa kundi dalawang nobelang tahasang pumapaksa sa buhay ng mga Pulang mandirigma ng BHB o NPA. Hindi lang isa kundi dalawang nobela at likha pa ng mga manunulat na kapwa-premyado at maaaring tawaging “nobelista talaga” – ang una’y ang Desaparesidos (2007) ni Lualhati Bautista (awtor ng mga nobelang Dekada ’70, ‘Gapo at Bata, Bata, Paano Ka Ginawa?) at ikalawa’y ang Gerilya (2009) ni Norman Wilwayco (awtor ng nobelang Mondo Manila).
Sa rebolusyon kapwa umiinog ang paksa at tagpo ng dalawang nobela, kaya’t maaaring magkaroon ng mga paghahambing. Aasahan na kargado sa kumplikadong mga usaping pulitikal ang mga nobela, kaya kung “walang muwang” ang mambabasa ay mahihirapan ito na maunawaan ang salimuot ng konteksto. Ngunit bukod dito, at sa kabila nito, uminog ang mga nobela kapwa sa dalawang sentral na tauhan na sa pag-unlad ng banghay ay magkakaroon ng romantikong relasyon, ibig sabihin, love story – sa Desaparesidos, sa pagitan nina Anna/Ka Leila at Manuel/Ka Roy; sa Gerilya, kina Ala/Ka Alma at Tony/Ka Poli. Sa kabila ng lahat ng kumplikasyon, mga love story ang ating tatalakayin. Gayunman, hindi ito kahinaan ng mga nobelang ito. Sapagkat pambihira ang mismong tagpo at paksa, malaking hamon ang paglululan nito sa mas pambihirang estilo o pamamaraan ng paglalahad ng mga awtor. Tiyak na hindi naman babagsak sa antas ng karaniwang valentine romance ang Desaparesidos at Gerilya.
Nagkakaiba naman ang dalawa sa partikularidad ng tagpo. Apatnapung taon na ang rebolusyonaryong kilusan na tinutukoy, at ang nobela ng mas nakatatanda na si Bautista ay nasa tagpo kung kailan musmos pa ang kilusan. Sumentro ito sa panahon ng Martial Law ngunit sumaklaw maging sa punto na tila humupa na ang pakikisangkot ng mga karakter matapos mapatalsik si Marcos. Matutuklasan na humupa rin ang pakikisangkot ng dalawang mayor na karakter ni Wilwayco, ngunit mararamdaman na hindi nalalayo sa kasalukuyan ang tagpo ng kanyang nobela. Habang nagtatangka si Bautista na bigyan ng sapat na istorikal na pagsasakonteksto ang kanyang nobela, itinatanggi naman ni Wilwayco na ito’y hango sa tunay na buhay.
Desaparesidos
"Desaparesidos" (2007) ni Lualhati Bautista inilathala ng Cacho Publishing House
Sa Desaparesidos, ang binabalikan ay nakaraan ng mga dating NPA sa panahon ng Martial Law, mula sa kanilang “kasalukuyang” (circa 1990s) punto-de-bista bilang mga biktima at aktibista sa isang NGO na naghahanda ng class suit laban sa rehimeng Marcos. Nagsasalasalabid ang bigat ng buhay ng ilang “walang pangalang” tauhan na nagkatagpo-tagpo lamang dahil sa kanilang paninindigan — napatay ang unang asawa ni Ka Leila/Anna nang sanggol pa lamang ang kanilang anak na si Malaya; dahil sa higpit ng sitwasyon ay ipagkakatiwala niya ang sanggol sa buntis na si Karla na kinukupkop ng pamilya ni Ka Roy/Manuel; mamasakerin ng kaaway ang buong pamilya ni Roy; mawawala si Karla at ang sanggol; mahuhuli at papahirapan ng kaaway sina Anna at si Jinky (asawa ni Karla) sa kanilang pagtatangka na hanapin ang mga nawawala; magtataksil si Jinky; mapapahamak ang yunit nina Roy dahil sa pagtataksil ni Jinky; sa kanilang paghahanap ng hustisya muling magtatagpo at magkaka-ibigan sina Ka Roy at Ka Leila…at iba pa, at iba pa.

Related posts:

1. Tala ng tanggalan Sa Calabarzon, sa Gitnang Luzon, sa Cebu, sa iba pang...
2. Hirit tungkol sa National Artists ...napakahirap sabihin na ang titulong Pambansang Alagad ng Sining ay...
3. Kalbaryo ng obrero sa Calabarzon at iba pang tala ng tanggalan Nararanasan na ng manggagawang Pilipino ang matinding epekto ng pagkayupapa...